PARANDALIMI (VAKSINIMI) KUNDËR SËMUNDJES PNEUMOKOKALE
Sëmundja pneumokokale është termi i përdorur për sëmundjet e shkaktuara nga bakteri Streptococcus pneumoniae, i njohur gjithashtu si pneumokok. Streptococcus pneumoniae (pneumococcus) është bakter gram-pozitiv i cili shkakton një spektër të gjerë sëmundjesh te njerëzit.
Sipas antigjenit kapsular, dallojmë më shumë se 90 serotipe pneumokokale që kanë virulencë, prevalencë dhe ndjeshmëri të ndryshme antimikrobike. Në popullatën e rritur, llojet më virulente janë: 1, 3, 4, 6B, 7F, 9V, 11A, 14, 15C, 19A dhe 19F.

SËMUNDJE SERIOZE TË CILAT MUND TË SHKAKTOHEN NGA PNEUMOKOKU
Sëmundjet që mund të shkaktohen nga pneumokoku janë:
- Pneumoni
- Meningjiti
- Bakteremia febrile
- Inflamacion i veshit të mesëm (otitis media)
- Bronkiti
- Inflamacion i sinuseve (sinuzit)
Sëmundje të tilla si pneumonia, meningjiti dhe bakteremia febrile mund të jenë kërcënuese për jetën, ndërsa të tjerat janë zakonisht manifestime më të lehta të sëmundjes së pneumokokut.
Pneumonia konsiderohet si manifestimi klinik më i zakonshëm i sëmundjes pneumokokale te të rriturit, ndërsa otiti media është manifestimi klinik më i zakonshëm i sëmundjes pneumokokale te fëmijët.
Prania e baktereve nuk do të thotë gjithmonë se ato duhet të shkaktojnë sëmundje. Bakteret mund të jenë të pranishme vetëm në mukozën e hundës së fëmijëve dhe të rriturve, si një banor normal i mukozës së faringut dhe zgavrës së gojës, nga ku mund të përhapen dhe të vendosen në mukozën e zgavrës së hundës. Madje pneumokoku gjendet në faring në një të tretën e fëmijëve të shëndetshëm.
SI TRANSMETOHET PNEUMOKOKU DHE CILAT GRUPE INFEKTOHEN MË SHPESH?
Pneumokoku transmetohet me kontakt të drejtpërdrejtë me sekrecionet respiratore të një personi të sëmurë ose të shëndetshëm që është bartës i bakterit. Pneumokoku është agjenti shkaktar i një sërë sëmundjesh infektive që prekin kryesisht fëmijët, dhe më pas njerëzit e moshës së tretë.
Për fëmijët deri në 5 vjeç, pneumokoku është bakteri më i rëndësishëm që mund të shkaktojë sëmundje. Te fëmijët mbi 5 vjeç, infeksionet pneumokokale janë më të rralla, por kjo nuk do të thotë se ata nuk sëmuren. Pneumokoku po bëhet sërish një shkaktar më i rëndësishëm i infeksioneve mbi moshën 65 vjeçare dhe arsyeja për këtë është dobësimi i imunitetit natyror.
Në vendet e zhvilluara, format e rënda të sëmundjes shfaqen kryesisht te fëmijët nën moshën dy vjeç dhe te të moshuarit. Sistemi imunitar më i dobët rrit mundësinë e infektimit dhe zhvillimit të sëmundjeve në dy grupmoshat e përmendura, fëmijët deri në 2 vjeç (të cilët janë imunologjikisht të papjekur) dhe njerëzit mbi 65 vjeç (imuniteti i dobësuar natyror dhe prania e sëmundjeve shoqëruese).
PSE DUHET TË VAKSINOHEMI?
Gjithnjë e më shpesh ndeshemi me rezistencën pneumokokale ndaj antibiotikëve konvencionalë, gjë që kërkon në mënyrë plotësuese gjetjen e metodave të tjera efektive për të kontrolluar sëmundjen pneumokokale, siç janë vaksinat.
Të dhënat tregojnë për shfaqjen sezonale të sëmundjes, përkatësisht numrin e pacientëve me formë invazive të sëmundjes.Sëmundja pneumokokale arrin kulmin në muajt e dimrit (dhjetor-shkurt). Faktorët mjedisorë si infeksioni i virusit të gripit mund të rrisin rrezikun e zhvillimit të sëmundjes invazive pneumokokale ose pneumonisë pneumokokale.
Rreziku i pneumonisë pneumokokale dhe sëmundjes invazive pneumokokale (IPV) është rritur te fëmijët nën moshën 5 vjeç dhe te të rriturit mbi 65 vjeç, pra tek ata me sëmundje kronike të mushkërive, tek ata me sëmundje të zemrës, mëlçisë dhe veshkave dhe kushte të imunodefiencës.
Pneumonia pneumokokale dhe IBD mund të parandalohen me vaksinim, e cila është një strategji shumë efektive e shëndetit publik, sepse mund të zvogëlojë shfaqjen e sëmundjes dhe në këtë mënyrë të ulë shpenzimet e mjekimit.
LLOJE TË VAKSINAVE KUNDËR PNEUMOKOKUT
Ekzistojnë dy lloje themelore të vaksinave pneumokokale:
- Vaksinë e konjuguar polisakaride kundër pneumokokut që mbron nga 13 lloje (Prevenar 13)
- Vaksina polisakaride kundër pneumokokut që mbron nga 23 lloje (Pneumovax 23).
Njerëzit me rrezik të lartë me sistem imunitar të komprometuar dhe njerëzit që nuk kanë shpretkë duhet t’i marrin të dyja vaksinat. Vaksinimi te të rriturit redukton shfaqjen e sëmundjes në formën invazive të pneumonisë pneumokokale. Zbatimi i imunizimit aktiv për preventivën/parandalimin e sëmundjeve pneumokokale është veçanërisht i rëndësishëm sidomos te pacientët me rrezik të lartë. Vaksinimi është i detyrueshëm për fëmijët nga viti 2019.
Gjithashtu, imunizimi është i nevojshëm për të rriturit dhe për grupe të caktuara pacientësh:
- pacientë me shpretkë të hequr ose anemi drapërocitare
- pacientë me çrregullime primare të imunitetit të dobësuar, imunodefienca
- pacientë me infeksion HIV
- pacientë me tumore të ngurta ose hematologjike
- pacientë që i nënshtrohen transplantimit të qelizave staminale hematopoietike
- kandidatë për transplantim të organeve të ngurta dhe marrësit e këtyre organeve
- pacientë me sëmundje terminale të zemrës, mëlçisë, veshkave ose mushkërive
- pacientë me sëmundje inflamatore kronike që marrin terapi imunosupresive
- kandidatë për vendosjen e implantit koklear artificial.
Njerëzit e shëndetshëm zhvillojnë përgjigje të mirë imunologjike/imuniteti ndaj shumicës së nënllojeve të baktereve (pneumokok) pas 2-3 javësh nga marrja e vaksinës.
Vaksina për të rriturit jepet një herë, por mbron për jetë!
Te fëmijët, vaksina kundër pneumokokut mund të jepet në të njëjtën kohë me vaksinat në orarin e rregullt të vaksinimit.
REGJISTRIMI PËR VAKSINIMIN KUNDËR GRIPIT SEZONAL PËR PERSONAT ME SËMUNDJE KRONIKE DHE TË MOSHUAR ËSHTË NË VIJIM. VAKSINIMI DUHET TË KRYHET NGA DATA 15 TETOR DERI MË 15 NËNTOR.
Dr. Nina Nikolova, Doktor i mjekësisë